تحلیل راهبردی چالش‌ها و راهکارهای ارتقای توسعه پایدار کشت گلخانه‌ای در استان آذربایجان شرقی با بهره‌گیری از روش‌های کمی و کیفی هیبریدی

طاهری حاجی وند, عادل; مهدی پور, رضا

doi:10.22092/amsr.2025.369917.1520

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ استادیار گروه مهندسی بیوسیستم، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

² کارشناسی ارشد مکانیزاسیون کشاورزی، گروه مهندسی بیوسیستم، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

10.22092/amsr.2025.369917.1520

چکیده

کشت گلخانه‌ای با برخورداری از توانمندی‌هایی مانند بهره‌وری منابع بالا، امکان تولید چهار فصل، کاهش وابستگی به شرایط اقلیمی و صرفه‌جویی قابل توجه در مصرف آب نقش بسزایی در توسعۀ پایدار کشاورزی و ایجاد ارزش افزوده اقتصادی دارد. با وجود این مزایا، توسعۀ کشت گلخانه‌ای در استان آذربایجان شرقی با چالش‌های متعددی روبهروست. این پژوهش با بهره‌گیری از رویکرد توصیفی-پیمایشی، پرسشنامه با روایی و پایایی تایید شده و استفاده توأم از روش‌های آماری کمی (مانندSWOT و QSPM) و کیفی (مطالعات میدانی و مصاحبه) به صورت هیبریدی به تحلیل عمیق این چالش‌ها و ارائۀ راهکارهای اجرایی پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد که یافته‌های کمی و کیفی همسو هستند و چالش‌ها را می‌توان در قالب هفت محور اقتصادی، اجتماعی، مدیریتی، بازاریابی و فروش، ساختاری، آموزشی و نهاده‌های مصرفی تفکیک و اولویت‌بندی کرد. نتایج تحلیل SWOT نشان داد میانگین امتیاز عوامل داخلی و خارجی به ‌ترتیب 2/11 و 2/21 است که بیانگر وضعیت نسبتاً پایدار اما نیازمند اصلاح و تقویت ساختارهای حمایتی و مدیریتی در بخش کشت گلخانه‌ای استان است. بر اساس مدل QSPM، استراتژی برتر توسعه، «توسعه زیرساخت‌های مالی و فناورانه با مشارکت دولت و بخش خصوصی» با امتیاز کل جذابیت 6/42 شناسایی شد. رفع موانع موجود در استان نیازمند تدوین برنامه‌های آموزش عملی، سرمایه‌گذاری هدفمند در زیرساخت‌ها، حمایت از بهکارگیری فناوری‌های نوین، استانداردسازی ساختار مدیریت و تولید، و ارائۀ بسته‌های حمایتی و اعتباری است. تحقق این راهکارها ضمن بالابردن پایداری کشت‎های گلخانه‌ای، به افزایش کیفیت و کمیت تولید و تقویت رقابت‌پذیری کشاورزی منطقه خواهد انجامبد.

کلیدواژه‌ها

مراجع

Asadi, A., Kachouei, R., & Rezaei-Moghaddam, K. (2009). Barriers to development of greenhouses cultivation in Isfahan Province. Iranian Journal of Agricultural Economics and Development Research, 40(2), 217-229. (in Persian)

Azizi, K., & Shirani Bidabadi, S. (2018). Analysis of factors influencing greenhouse development in Zanjan province. Iranian Journal of Horticultural Science and Technology, 19(2), 183-196. (in Persian)

Anon. (2003). Bureau of greenhouse affairs, flowers and edible mushrooms. Deputy of Horticulture, Ministry of Agriculture Jihad. Tehran, Iran. (in Persian)

Anon. (2022a). FAOSTAT – Crops and livestock products database. Food and Agriculture Organization of the United Nations.

Anon. (2022b). Statistical yearbook of Iran’s agriculture 2021–2022. Ministry of Agriculture-Jahad. Ministry of Agriculture-Jahad. Tehran, Iran. (in Persian)

Castilla, N. (2013). Greenhouse technology and management. 2^nded. CABI.

Etemadi, S., Samadpour, S., & Fathi, N. (2019). Evaluation of climatic conditions for greenhouse cultivation in selected regions of Iran. Strategic Research Journal of Agricultural Sciences and Natural Resources, 4(2), 181-198.

Heuvelink, E. (2018). Sustainable greenhouse systems: From design to operation. Acta Horticulturae, 1227, 1-12.

Javanmard, M., Mohammadi, Y., & Azadi, H. (2021). Barriers to greenhouse development in Iran: A stakeholders’ perspective. Journal of Cleaner Production, 289, 125680.

Jevšnik, M., Kovačič, M., Križaj, L., & Hribar, M. (2021). Sustainable greenhouse horticulture: A review for decision support and multi-criteria assessment. Sustainability, 13(23), 13477.

Khanjari, S., Mahdi Zadeh, A., & Piri, I. (2018). Analysis of barriers to greenhouse development in Sistan region. Journal of Agricultural Extension and Education Research, 11(2), 19-35. (in Persian)

Mehrabi Basharabadi, H. (2008). Economic analysis of protected cultivation of cucumber in Kerman Province. Agricultural Economics and Development, 16(61), 87-118. (in Persian)

Rao, S. N., Purkayastha, S., & Choudhury, P. (2021). Protected cultivation: Strategies for sustainable and resilient food systems. Environmental Science and Pollution Research. 28, 40149-40170.

Saeey, M. (2019). Analysis of barriers and solutions for greenhouse vegetable production in southern Kerman. Journal of Vegetable Science, 3(5), 67-81. (in Persian)

Silvestre, B. S., & Ţîrcă, D. M. (2018). Innovations in sustainable supply chains: The case of vegetable greenhouses. Journal of Cleaner Production. 172, 3802-3813.

Touboulic, A., & Walker, H. (2015). Theories in sustainable supply chain management: A structured literature review. International Journal of Physical Distribution & Logistics Management, 45(1-2):
16-42.

Topcu, Y., Yildirim, E., & Dursun, A. (2017). Current situation and future prospects of greenhouse vegetable production in Turkey. Acta Horticulturae, 1164, 141-150.

Yaqoubi, J., Lotfollahi, Y., & Kavoosi Kalashami, M. (2019). Management challenges and policy analysis of greenhouse sector in Iran. Iranian Journal of Agricultural Economics and Development Research. 50(3), 627-645. (in Persian)

تحقیقات سامانه‌ها و مکانیزاسیون کشاورزی

تحلیل راهبردی چالش‌ها و راهکارهای ارتقای توسعه پایدار کشت گلخانه‌ای در استان آذربایجان شرقی با بهره‌گیری از روش‌های کمی و کیفی هیبریدی

مراجع

مراجع

دوره 25، شماره 91 - شماره پیاپی 91
دی 1403
صفحه 15-36

تحلیل راهبردی چالش‌ها و راهکارهای ارتقای توسعه پایدار کشت گلخانه‌ای در استان آذربایجان شرقی با بهره‌گیری از روش‌های کمی و کیفی هیبریدی

مراجع

مراجع

دوره 25، شماره 91 - شماره پیاپی 91دی 1403صفحه 15-36

دوره 25، شماره 91 - شماره پیاپی 91
دی 1403
صفحه 15-36