نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• روح اله یوسفی ¹
• محمد یونسی الموتی ²
• عادل واحدی ³
• ارژنگ جوادی ³

¹ استادیار پژوهشی، موسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران.

² مرکز آموزش عالی امام خمینی (ره)، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران.

³ موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

چکیده

نشاکاری مکانیزه با کاهش وابستگی به نیروی کار و افزایش سرعت عملیات، می‌تواند کارایی تولید برنج را بهبود دهد. این پژوهش با هدف ارزیابی و رتبه‌بندی توسعه نشاکاری مکانیزه در ۱۷ شهرستان استان گیلان با استفاده از مدل ترکیبی FAHP–TOPSIS انجام شد. برای این منظور، پنج معیار اصلی شامل توسعه و نفوذ فناوری، ظرفیت تولید و ساختار اراضی، زیرساخت و توان اجرایی، منابع انسانی و روند توسعه فناوری، در قالب ۱۵ زیرمعیار بررسی شدند. وزن معیارها با روش تحلیل سلسله‌مراتبی فازی (FAHP)، بر اساس قضاوت‌های تجمیع‌شده خبرگان و مقایسات زوجی فازی تعیین شد و رتبه‌بندی شهرستان‌ها با روش TOPSIS انجام گرفت. نتایج نشان داد معیار توسعه و نفوذ فناوری نشاکاری مکانیزه با وزن 0.4314 بیشترین اهمیت نسبی را داشت. سطح نشاکاری مکانیزه (0.236)، سطح زیرکشت برنج (0.131) و تعداد ماشین‌های نشاکار فعال (130/0) مهم‌ترین زیرمعیارها بودند. نتایج TOPSIS نشان داد شهرستان رشت با ضریب نزدیکی 0.8302 در رتبه نخست و شهرستان رودبار با ضریب 0.0420 در رتبه هفدهم قرار گرفتند که نشان‌دهنده ناهمگنی فضایی توسعه فناوری است. تحلیل حساسیت با تغییر مستقل وزن جهانی ۱۵ زیرمعیار در دامنه‌های 10±، 20± و 30± درصد و بررسی ۹۰ سناریو نشان داد حداکثر جابه‌جایی رتبه یک جایگاه بود؛ رتبه‌های نخست و آخر ثابت ماندند و حداقل ضریب همبستگی اسپیرمن 0.9951 به دست آمد. مقایسه با روش VIKOR نیز توافق بسیار بالای ترتیب رتبه‌ها را با ضریب اسپیرمن 0.9951 (ρ=0.9951) نشان داد. یافته‌ها می‌توانند مبنای اولویت‌بندی بررسی نیازهای تجهیزاتی، تقویت خدمات مکانیزاسیون و برنامه‌ریزی منطقه‌ای متناسب با شرایط شهرستان‌ها قرار گیرند.

کلیدواژه‌ها

• تحلیل حساسیت
• تحلیل فضایی
• تصمیم‌گیری چندمعیاره
• توسعه مکانیزاسیون
• نشاکاری مکانیزه