نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• روح اله یوسفی ¹
• محمد یونسی الموتی ²

¹ استادیار پژوهشی، موسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران.

² مرکز آموزش عالی امام خمینی (ره)، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران.

چکیده

توسعه منابع توان کششی در بهره‌وری نظام تولید برنج نقش مهمی دارد. این پژوهش با هدف ارزیابی و رتبه‌بندی 17 شهرستان‌ استان گیلان از نظر توسعه منابع توان کششی با مدل ترکیبی FAHP–TOPSIS انجام شد. چهار معیار اصلی شامل کفایت منابع توان کششی، روند توسعه منابع توان کششی، ساختار و توازن منابع توان کششی و بهره‌وری، ساختار تولید و قابلیت مکانیزاسیون در قالب 12 زیرمعیار بررسی شدند. وزن معیارها و زیرمعیارها با فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی فازی (FAHP) تعیین و شهرستان‌ها با روش TOPSIS رتبه‌بندی شدند. برای ارزیابی پایداری نتایج، تغییر مستقل وزن چهار معیار اصلی در ۲۴ سناریو و تغییر هم‌زمان وزن دو زیرمعیار در ۷۹۲ سناریو، با دامنه‌های 10±، 20± و 30± درصد بررسی شد. همچنین، نتایج با روش VIKOR اعتبارسنجی و حساسیت آن نسبت به پنج مقدار پارامتر مصالحه ارزیابی شد. معیار کفایت منابع توان کششی با وزن 523/0 بیشترین اهمیت را داشت. بر اساس نتایج TOPSIS، شهرستان آستانه‌اشرفیه با ضریب نزدیکی 8119/0 در رتبه نخست و سطح بسیار مطلوب و رشت با ضریب نزدیکی 1982/0 در رتبه هفدهم و سطح ضعیف قرار گرفتند. آستانه اشرفیه در تمامی سناریوهای حساسیت وزن و مقادیر بررسی‌شده پارامتر مصالحه VIKOR جایگاه نخست را حفظ کرد؛ اما رتبه برخی شهرستان‌ها تغییر یافت. ضریب همبستگی رتبه‌ای اسپیرمن بین TOPSIS و VIKOR برابر با ۰٫۸۴۳۱ بود. یافته‌ها نشان داد که رتبه‌بندی توسعه منابع توان کششی، به‌ویژه برای شهرستان‌های میانی، به وزن شاخص‌ها و روش تصمیم‌گیری حساس است. این نتایج می‌تواند به اولویت‌بندی منطقه‌ای و تخصیص هدفمند منابع مکانیزاسیون برنج کمک کند.

کلیدواژه‌ها

• تحلیل حساسیت
• تراکتور
• تیلر
• نسبت سازگاری