موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی تحقیقات سامانه‌ها و مکانیزاسیون کشاورزی 3060-6748 مقالات آماده انتشار 2026 09 16 [Effect of Technical Development of Rice Mechanization on Energy Demand in Northern Provinces of Iran] اثرپذیری توسعه فنی مکانیزاسیون برنج بر تقاضای انرژی در استان‌های شمالی کشور 136184 10.22092/amsr.2026.373169.1540 FA محمد نصیری گروه مهندسی سیستم های هوشمند کشاورزی، دانشکده کشاورزی، منابع طبیبعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0009-0003-4111-6202 محمد قهدریجانی گروه مهندسی سیستم های هوشمند کشاورزی، دانشکده کشاورزی، منابع طبیبعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران بابک بهشتی گروه مهندسی سیستم های هوشمند کشاورزی، دانشکده کشاورزی، منابع طبیبعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2026 06 23 This study investigates how technical developments in rice mechanization affect energy demand in Iran’s northern provinces (Gilan, Mazandaran, and Golestan) from 2013 to 2024. Using DEA-BCC to estimate energy efficiency and a System-GMM panel model for dynamic relationships, the research examines moderating factors such as energy efficiency, energy prices, and fleet technology.<br /> <br /> Results show that Golestan has the highest pure technical efficiency (0.92), followed by Mazandaran (0.85) and Gilan (0.81). However, Golestan also records the highest energy input (77,685 MJ/ha) and energy intensity, while Gilan has the lowest energy input (34,188 MJ/ha). A key finding is an inverted U-shaped relationship between mechanization level and energy intensity. In Golestan, increasing mechanization up to 3.6 hp/ha reduces energy intensity, whereas in Gilan, due to fragmented lands and lower adoption of modern technology, more mechanization actually increases energy intensity (P<0.05). The price elasticity of energy demand is higher in Gilan (0.13) than in Golestan (0.08). Among all factors, energy efficiency is the strongest contributor to reducing energy intensity across all three provinces.<br /> <br /> The study concludes that the impact of mechanization on energy demand is highly conditional—depending on regional characteristics, fleet technology, farm structure, and management practices. Therefore, rice mechanization policies must be tailored to each province’s specific technical and structural conditions rather than following a one-size-fits-all approach. این پژوهش به بررسی تأثیر توسعه فنی مکانیزاسیون برنج بر تقاضای انرژی در استان‌های گیلان، مازندران و گلستان طی سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۲ می‌پردازد. داده‌ها با روش تحلیل پوششی داده‌ها (DEA-BCC) برای محاسبه کارایی انرژی و مدل داده‌های تابلویی پویا (System-GMM) برای تخمین روابط استفاده شدند. نتایج نشان داد میانگین کارایی فنی خالص در گلستان (۰٫۹۲) بیشتر از مازندران (۰٫۸۵) و گیلان (۰٫۸۱) است. بیشترین انرژی ورودی مربوط به گلستان (۷۷۶۸۵ مگاژول در هکتار) و کمترین مربوط به گیلان (۳۴۱۸۸ مگاژول در هکتار) بود. مدل GMM وجود رابطه U معکوس بین سطح مکانیزاسیون و شدت انرژی را تأیید کرد. در گلستان، افزایش مکانیزاسیون تا آستانه ۳٫۶ اسب‌بخار در هکتار باعث کاهش شدت انرژی شد، اما در گیلان به دلیل پراکندگی اراضی و سهم کمتر فناوری نوین، افزایش مکانیزاسیون با افزایش شدت انرژی همراه بود. کشش قیمتی تقاضای انرژی در گیلان (۰٫۱۳) بیشتر از گلستان (۰٫۰۸) برآورد شد. در هر سه استان، کارایی انرژی مهم‌ترین عامل کاهش دهنده شدت انرژی بود. نتیجه نهایی آنکه اثر توسعه فنی مکانیزاسیون بر تقاضای انرژی به شرایط منطقه‌ای، سطح فناوری ناوگان، ساختار بهره‌برداری و کارایی مدیریتی وابسته است. بنابراین سیاست‌های توسعه مکانیزاسیون برنج باید متناسب با ویژگی‌های فنی و ساختاری هر استان طراحی شوند